Fjalori i Investimeve
99 terma financiarë të shpjeguar thjeshtë për çdo investitor shqiptar.
51 terma të shfaqur
A
Aksion
Thjeshtë
Pjesë e vogël e pronësisë së një kompanie (angl. stock). Kush ka një aksion të Apple zotëron një pjesë shumë të vogël të Apple.
Aktiv
Thjeshtë
Çdo gjë me vlerë që zotëroni: aksione, obligacione, para, pasuri e paluajtshme.
Alfa
Avancuar
Kthimi mbi atë që do të prisej për rrezikun e marrë. Alfa pozitive do të thotë se fondi ka kaluar tregun.
B
Banka qendrore
Thjeshtë
Institucioni që kujdeset për monedhën dhe vendos normat bazë të interesit, p.sh. Fed në SHBA ose BQE në eurozonë.
Bear market
Thjeshtë
Treg me rënie të zgjatur. Zakonisht quhet kështu rënia mbi 20% nga kulmi.
Beta
Avancuar
Sa lëviz një aksion krahasuar me tregun. Beta 1,2 do të thotë se historikisht ka lëvizur rreth 20% më shumë se tregu.
Bilanci kontabël
Avancuar
Pasqyra që tregon çfarë zotëron kompania (aktivet), çfarë detyrohet (detyrimet) dhe sa mbetet për aksionistët.
Broker
Thjeshtë
Platforma ose kompania përmes së cilës blini dhe shisni investime. Interactive Brokers është një shembull.
Bull market
Thjeshtë
Treg me rritje të zgjatur të çmimeve.
Bursë
Thjeshtë
Tregu i organizuar ku blihen e shiten aksione, obligacione dhe ETF.
Buy and hold
Thjeshtë
Strategji ku blini dhe i mbani investimet për shumë vite, pa i shitur me çdo lëkundje të tregut.
Buyback
Avancuar
Kompania i blen vetë aksionet e saj nga tregu. Zvogëlon numrin e aksioneve dhe rrit fitimin për aksion.
C
CAGR
Avancuar
Norma mesatare vjetore e rritjes së përbërë (Compound Annual Growth Rate). Tregon me çfarë norme të njëtrajtshme vjetore do të kishte arritur vlera nga fillimi në fund.
D
DCF
Avancuar
Fluksi i skontuar i parasë (Discounted Cash Flow): vlerësim që përllogarit sot paratë që pritet të sjellë kompania në të ardhmen.
Diversifikim
Thjeshtë
Shpërndarja e parave në shumë aktive, që një rënie e vetme të mos ju dëmtojë shumë. Një ETF me qindra kompani është një mënyrë e thjeshtë.
Dividend
Thjeshtë
Pjesë e fitimit që disa kompani u ndajnë aksionistëve, zakonisht çdo tremujor. Nuk është e garantuar.
Drawdown
Avancuar
Rënia nga kulmi te pika më e ulët para rikuperimit. “Rënia maksimale” tregon rastin më të keq historik.
Duration
Avancuar
Sa ndjeshëm ndryshon çmimi i një obligacioni kur ndryshojnë normat e interesit. Sa më e gjatë, aq më e madhe ndjeshmëria.
E
EBITDA
Avancuar
Fitimi i kompanisë para interesit, tatimeve, zhvlerësimit dhe amortizimit. Tregon sa fiton biznesi nga veprimtaria e tij kryesore, pa efektin e financimit dhe të kontabilitetit.
EPS
Avancuar
Fitimi për aksion: fitimi neto pjesëtuar me numrin e aksioneve.
ETF
Thjeshtë
Fond që blihet e shitet në bursë si një aksion dhe përmban shumë aksione ose obligacione njëherësh (Exchange-Traded Fund). Një ETF që ndjek S&P 500 ju jep pjesë në 500 kompani me një blerje të vetme.
ETF akumulues dhe shpërndarës
Avancuar
ETF akumulues i rinveston dividendët automatikisht. ETF shpërndarës ua paguan ato në llogari.
ETF fizik dhe sintetik
Avancuar
ETF fizik zotëron realisht aktivet e indeksit. ETF sintetik e ndjek indeksin përmes kontratave (swap) me një palë tjetër.
F
Fitim kapitali
Thjeshtë
Fitimi që del kur e shisni një aktiv më shtrenjtë se e keni blerë.
Fitimi neto
Avancuar
Ajo që mbetet nga të ardhurat pas të gjitha shpenzimeve, interesit dhe tatimeve.
Fitimi operativ
Avancuar
Fitimi nga veprimtaria kryesore e kompanisë, pas shpenzimeve operative, por para interesit dhe tatimeve.
FOMO
Thjeshtë
Frika se po humbisni një mundësi (Fear of Missing Out), që shpesh çon në blerje të nxituara. P.sh. blerja e një aksioni vetëm sepse po flitet shumë në rrjete sociale.
Fond emergjent
Thjeshtë
Para të gatshme që ruani për raste të papritura, zakonisht kosto jetese për disa muaj, para se të investoni.
Fond investimi
Thjeshtë
Një “shportë” me para të shumë investitorëve, e menaxhuar bashkë dhe e investuar në shumë aktive.
H
Hedging
Avancuar
Mbrojtja nga rreziku: një pozicion që zvogëlon humbjen e mundshme të një pozicioni tjetër.
Hendeku konkurrues
Avancuar
Avantazhi që e mbron një kompani nga konkurrentët: markë, rrjet, kosto të ulëta ose patenta (angl. moat).
Horizonti kohor
Thjeshtë
Sa kohë planifikoni t’i mbani paratë e investuara para se t’ju duhen. Një qëllim për 15 vjet lejon më shumë durim se një për 2 vjet.
I
Indeks
Thjeshtë
Lista e një grupi aktivesh që përdoret si masë e tregut. Shembuj: S&P 500, Nasdaq 100, Dow Jones.
Inflacion
Thjeshtë
Rritja e përgjithshme e çmimeve me kohën. Me të njëjtat para blen gjithnjë e më pak: nëse inflacioni është 3% në vit, 100 € sot blejnë sa 97 € vitin tjetër.
Interesi i përbërë
Thjeshtë
Interes që llogaritet edhe mbi interesin e fituar më parë. Me kalimin e viteve rritja përshpejtohet, prandaj koha ka shumë rëndësi.
Investim
Thjeshtë
Vendosja e parave në aktive me synimin që të rriten me kohën, duke pranuar edhe rrezikun e humbjes.
Investim aktiv
Thjeshtë
Zgjedhja e veçantë e aksioneve me synimin ta tejkalojë tregun. Zakonisht kushton më shumë dhe nuk ia del gjithmonë.
Investim pasiv
Thjeshtë
Strategji që ndjek tregun, p.sh. me një ETF indeksi, në vend që të provojë ta mposhtë atë. Zakonisht ka kosto më të ulëta.
Investimi i rregullt (DCA)
Thjeshtë
Investim i një shume fikse në intervale të rregullta, pavarësisht nga çmimi (Dollar-cost averaging). P.sh. 50 € çdo muaj, pa u munduar të gjeni “momentin e duhur”.
Investimi i rritjes
Avancuar
Strategji që synon kompani me rritje të shpejtë të të ardhurave, edhe nëse janë të shtrenjta sipas shumëfishave (angl. growth investing).
Investimi i vlerës
Avancuar
Strategji që kërkon kompani të cilat tregtohen nën vlerën që vlerësohen të kenë (angl. value investing).
K
Kapital
Thjeshtë
Paratë ose aktivet që përdorni për të investuar.
Kapitalizimi i tregut
Thjeshtë
Vlera totale e një kompanie në bursë: çmimi i aksionit shumëzuar me numrin e aksioneve (angl. market cap).
Komision
Thjeshtë
Kostoja që i paguani brokerit për të blerë ose shitur një investim.
Kompani publike
Thjeshtë
Kompani aksionet e së cilës tregtohen lirisht në bursë.
Kontrata futures
Avancuar
Marrëveshje për të blerë ose shitur një aktiv me çmim të caktuar në një datë të ardhshme.
Korrelacioni
Avancuar
Sa lëvizin dy aktive së bashku. Aktivet me korrelacion të ulët e përmirësojnë diversifikimin.
Kriza financiare
Thjeshtë
Rënie e fortë e tregjeve dhe e ekonomisë, si ajo e vitit 2008. Në të kaluarën tregjet janë rikuperuar me kohën, por kjo nuk është garanci.
Kthim
Thjeshtë
Fitimi ose humbja e një investimi, zakonisht në përqindje për një periudhë. Kthimet e së kaluarës nuk garantojnë të ardhmen.
Kthimi nominal dhe real
Avancuar
Kthimi nominal është ai që shihni në llogari. Kthimi real e zbret inflacionin dhe tregon fuqinë e vërtetë blerëse.
Kupon
Avancuar
Interesi që paguan një obligacion në mënyrë periodike, zakonisht si përqindje e vlerës nominale.
Kurba e normave
Avancuar
Grafiku i normave të interesit sipas afatit të obligacioneve (angl. yield curve). Kur kthehet përmbys, shpesh lidhet me frikë për recesion.
Kursi i këmbimit
Thjeshtë
Sa vlen një monedhë në një tjetër, p.sh. euro në dollarë.
Kursim
Thjeshtë
Paratë që mbani mënjanë. Pa investim, vlera e tyre mund të bjerë me inflacionin.
L
Leva financiare
Avancuar
Përdorimi i parave të huazuara për të investuar më shumë. Zmadhon edhe fitimet edhe humbjet, madje mund të humbni më shumë se kapitalin tuaj.
Likuiditet
Thjeshtë
Sa shpejt mund ta ktheni një aktiv në para pa humbur vlerë. Paratë në llogari janë shumë likuide, një shtëpi jo.
Llogari brokerimi
Thjeshtë
Llogaria te një broker ku mbani dhe tregtoni investimet tuaja.
M
Margin call
Avancuar
Kërkesa e brokerit që të shtoni para kur vlera e investimeve me hua bie shumë; përndryshe i shet ato me detyrim.
Marzhi i fitimit
Avancuar
Fitimi si përqindje e të ardhurave. Një marzh 10% do të thotë 10 € fitim për çdo 100 € shitje.
Momentum
Avancuar
Strategji që blen aktive çmimi i të cilave po rritet kohët e fundit, duke supozuar se trendi vazhdon. Nuk është e garantuar.
N
Ndarja e aktiveve
Thjeshtë
Si e ndani portofolin mes aksioneve, obligacioneve dhe parave të gatshme, p.sh. 70/30.
Norma e interesit
Thjeshtë
Çmimi i huamarrjes, shprehur në përqindje në vit. Kur ngrihet, kreditë shtrenjtohen dhe tregjet shpesh reagojnë.
O
Obligacion
Thjeshtë
Hua që i jepni një qeverie ose kompanie, e cila ju kthen paratë me interes (angl. bond). Zakonisht më i qetë se aksionet, por me kthim potencial më të ulët.
Obligacione të lidhura me inflacionin
Avancuar
Obligacione ku vlera ose interesi rregullohet sipas inflacionit, p.sh. TIPS në SHBA.
Opsione
Avancuar
Kontrata që jep të drejtën, jo detyrimin, të blesh ose shesësh një aktiv me çmim të caktuar deri në një datë. Janë instrumente të ndërlikuara dhe të rrezikshme.
P
P/B
Avancuar
Raporti çmim–vlerë kontabël: çmimi i aksionit krahasuar me vlerën kontabël për aksion.
P/E
Avancuar
Raporti çmim–fitim: çmimi i aksionit pjesëtuar me fitimin për aksion. Tregon sa paguani për çdo euro fitim vjetor. Një P/E i lartë nuk do të thotë gjithmonë “shtrenjtë”, por kërkon kujdes.
Panic selling
Thjeshtë
Shitja e shpejtë nga frika kur tregu bie, shpesh duke e kthyer një rënie të përkohshme në humbje të vërtetë.
Payout ratio
Avancuar
Pjesa e fitimit që kompania ua ndan aksionistëve si dividend.
PBB
Thjeshtë
Prodhimi i Brendshëm Bruto: vlera e të gjitha mallrave dhe shërbimeve që prodhon një vend në një vit. Mat madhësinë e ekonomisë.
Porosi me limit
Thjeshtë
Porosi që ekzekutohet vetëm në çmimin që caktoni ju ose më mirë.
Porosi tregu
Thjeshtë
Porosi për të blerë ose shitur menjëherë me çmimin aktual të tregut.
Portofol
Thjeshtë
Të gjitha investimet që zotëroni së bashku, p.sh. aksione, ETF dhe para të gatshme.
R
Raporti borxh–kapital
Avancuar
Borxhi i kompanisë krahasuar me kapitalin e aksionistëve (angl. D/E). Sa më i lartë, aq më e varur nga huatë.
Rebalancim
Thjeshtë
Rregullimi i herëpashershëm i portofolit për ta kthyer te përpjesëtimet e planifikuara.
Recesion
Thjeshtë
Periudhë kur ekonomia tkurret disa tremujorë radhazi, me më pak prodhim dhe punësim.
ROE
Avancuar
Kthimi mbi kapitalin (Return on Equity): sa fitim nxjerr kompania për çdo euro kapital të aksionistëve.
Rrezik
Thjeshtë
Mundësia që vlera e investimit të bjerë ose të ndryshojë shumë. Rritja potenciale dhe rreziku shkojnë zakonisht së bashku.
Rrjedha e parasë së lirë
Avancuar
Paratë që mbeten pasi kompania paguan shpenzimet dhe investimet (angl. free cash flow). Tregon sa mund t’u ndajë aksionistëve ose të rinvestojë.
S
S&P 500
Thjeshtë
Indeks që mat performancën e 500 kompanive të mëdha amerikane.
Sharpe ratio
Avancuar
Kthimi mbi rrezikun: sa kthim shtesë merrni për çdo njësi rreziku (volatiliteti). Përdoret për të krahasuar fonde.
Shitja short
Avancuar
Shitja e një aksioni të huazuar me shpresën se çmimi do të bjerë, për ta blerë më vonë më lirë. Humbja teorike nuk ka kufi.
Skemë piramidale
Thjeshtë
Mashtrim që premton fitime të larta e “të sigurta” dhe i paguan investitorët e vjetër me paratë e të rinjve. Fitime të sigurta nuk ekzistojnë.
Split i aksioneve
Avancuar
Ndarja e një aksioni në disa, p.sh. 1 në 10. Çmimi për aksion bie, por vlera totale e pozicionit nuk ndryshon.
Spread
Avancuar
Diferenca mes çmimit më të lartë që blerësit ofrojnë (bid) dhe më të ulët që shitësit kërkojnë (ask). Është kosto e fshehur e tregtimit.
T
Tatimi mbi fitimin e kapitalit
Thjeshtë
Tatim që disa shtete e vendosin mbi fitimin nga shitja e investimeve. Rregullat ndryshojnë sipas vendit, ndaj kontrolloni ato të vendit tuaj.
Tatimi në burim
Avancuar
Tatim që mbahet nga dividendi para se të arrijë te ju (angl. withholding tax). Norma varet nga vendi i kompanisë dhe marrëveshjet tatimore.
Të ardhurat
Avancuar
Shuma totale që kompania arkëton nga shitjet, para se të zbritet ndonjë shpenzim (angl. revenue).
TER
Thjeshtë
Kostoja vjetore e një fondi (Total Expense Ratio), e shprehur si përqindje e shumës suaj. Një ETF me TER 0,07% kushton 0,70 € në vit për çdo 1.000 €.
Tolerancë ndaj rrezikut
Thjeshtë
Sa rënie mund të duroni pa u nxitur ta shisni investimin.
Tracking error
Avancuar
Sa shmanget kthimi i një ETF-je nga indeksi që ndjek. Më i vogël është më mirë.
Tregtim ditor
Thjeshtë
Blerje dhe shitje brenda të njëjtës ditë (angl. day trading). Është më i rrezikshëm dhe më kërkues se investimi afatgjatë.
V
Vlera neto e aktiveve
Avancuar
Vlera e një fondi për njësi (angl. NAV): aktivet totale minus detyrimet, pjesëtuar me numrin e njësive.
Vlerësimi i një kompanie
Avancuar
Përpjekja për të përcaktuar sa vlen një kompani, p.sh. përmes shumëfishave si P/E ose modeleve si DCF.
Vlerësimi kreditor
Avancuar
Notë (p.sh. AAA, BB) që agjencitë i japin aftësisë së një emetuesi për të paguar borxhin.
Volatilitet
Thjeshtë
Sa shumë dhe sa shpejt ndryshon çmimi i një aktivi. Një aktiv që lëviz 5% në ditë është më volatil se një që lëviz 0,5%.
Y
Yield deri në maturim
Avancuar
Kthimi total vjetor i pritshëm nëse e mbani obligacionin deri në fund dhe emetuesi paguan gjithçka (angl. YTM).
Yield i dividendit
Avancuar
Dividendi vjetor si përqindje e çmimit të aksionit. Ndryshon sa herë ndryshon çmimi.
Z
Zhvlerësim dhe amortizim
Avancuar
Shpërndarja e kostos së pasurive afatgjata (makineri, patenta) në vite. Është shpenzim kontabël, jo daljeje e menjëhershme parash.
Ky fjalor ka qëllim edukativ dhe nuk është këshillë financiare.